Wanneer mensen voor het eerst over marma’s horen, krijg ik bijna altijd dezelfde reactie: “Oh, dus dat is eigenlijk de Ayurvedische versie van acupunctuur?”
Dat antwoord is tegelijkertijd ja én nee. Het leek me dus hoog tijd om hier eens een blog aan te wijden, voor een eerste globale indruk van marma’s en het antwoord op die vraag (en meer) te geven.
Het antwoord op die eerste vraag is enerzijds ”ja”, omdat beide behandelvormen werken met specifieke punten op het lichaam die een grotere invloed lijken te hebben dan de omliggende gebieden. Maar eerlijk gezegd is het vooral ”nee”. Want zodra je iets dieper in de Ayurveda duikt, ontdek je dat marma’s een heel eigen geschiedenis, filosofie en toepassing hebben. Ze zijn niet ontstaan vanuit de Chinese geneeskunde, maar maken al duizenden jaren deel uit van de klassieke Ayurvedische literatuur.
Wat ik misschien nog wel interessanter vind, is dat de moderne wetenschap steeds meer ontdekt over fascia: het enorme bindweefselnetwerk dat letterlijk ons hele lichaam met elkaar verbindt. En juist daar lijken verrassende raakvlakken te ontstaan met iets wat Ayurvedische artsen duizenden jaren geleden al beschreven.
In deze blog neem ik je mee voor een korte kennismaking in de wereld van marma’s. Niet omdat ik je wil overtuigen dat Ayurveda “gelijk had”, maar omdat ik het fascinerend vind hoe verschillende manieren van kijken soms verrassend dicht bij elkaar uitkomen.
Wat zijn marma’s?
Stel je voor dat je een landkaart hebt. Niet iedere plek op die kaart is even belangrijk. Sommige gebieden zijn uitgestrekte weilanden waar weinig gebeurt. Andere plekken zijn drukke kruispunten waar snelwegen, spoorlijnen, elektriciteitskabels en rivieren elkaar ontmoeten. Wanneer daar iets misgaat, heeft dat vaak gevolgen voor een veel groter gebied. Zo ongeveer beschrijft Ayurveda ook het menselijk lichaam.
De klassieke teksten onderscheiden 107 marma’s: vitale anatomische gebieden waar verschillende structuren samenkomen, zoals spieren, pezen, bloedvaten, zenuwen, gewrichten en botten. Het woord marma wordt vaak vertaald als kwetsbaar of vitaal energiepunt. Dat klinkt misschien wat mystiek, maar de oorsprong ervan is juist opvallend praktisch.
Om alvast voor te sorteren op het gedeelte over acupunctuur: je kunt zeggen dat marma’s fysieker en praktischer zijn en acupunctuurpunten mystieker (vanwege de ligging op energiebanen). Ik vind daarom de uitleg dat een marmapunt een belangrijk kruispunt of verkeersader is erg prettig. Dat is fysiek voor te stellen, maar je kunt zeker ook op een mystieker niveau gaan zitten.
Dat zou je in deze metafoor kunnen zien als het gedrag, de focus of de levenservaring van de bestuurders op het kruispunt. Want hoe jij in de auto zit, of je genoeg geslapen hebt, of je net een vervelend gesprek hebt gehad, of dat je in een lastig therapietraject zit: ook dat heeft invloed op hoe jij je in het verkeer begeeft. Marma’s kun je dus zien als mystiek, psychologisch en energetisch, maar zeker ook als heel fysiek, praktisch en nuchter.
Marma’s ontstonden niet in een therapeutische setting
De oudste beschrijvingen in Indiase geschriften vinden we onder andere in de Sushruta Samhita: één van de belangrijkste klassieke Ayurvedische teksten. Daar worden marma’s uitvoerig beschreven omdat kennis van deze gebieden essentieel was voor chirurgen én voor krijgers.
- Tijdens operaties moest een arts weten welke structuren absoluut niet beschadigd mochten worden.
- Op het slagveld geldt precies hetzelfde: een verwonding enkele centimeters naar links kon relatief onschuldig zijn, terwijl een wond iets verderop blijvende schade of zelfs de dood kon veroorzaken.
Pas later ontwikkelde zich het inzicht dat dezelfde vitale gebieden ook juist voorzichtig therapeutisch benaderd konden worden. En dan komt die mystiekere, psychologische en energetische kant van marma’s meer om de hoek kijken.
Dat vind ik misschien wel één van de mooiste ontwikkelingen binnen de Ayurveda: iets wat ooit werd bestudeerd om schade te voorkomen, groeide uit tot een manier om juist met aandacht en zachtheid naar lichaam en geest te kijken.
Zijn er nu 107 of 108 marma’s?
Dit is misschien wel de vraag die ik het vaakst krijg tijdens gesprekken over marma’s of in het bijzonder tijdens de marma massage cursus. En eerlijk gezegd is het antwoord niet zo heel zwart-wit.
In de klassieke Ayurvedische teksten worden 107 marma’s beschreven. Toch kom je ook regelmatig het getal 108 tegen. Dat heeft verschillende oorzaken:
- Sommige leraren en tradities groeperen bepaalde marma’s nét iets anders of spreken over een marmaregio in plaats van afzonderlijke punten. Zo worden bijvoorbeeld de Krikatika marma’s – een paar marma’s aan weerszijden van de nek – soms als één gebied beschreven, terwijl anderen de afzonderlijke punten benoemen. Dat verandert niets aan hun therapeutische werking, maar kan wel voor kleine verschillen in de telling zorgen.
- Daarnaast heeft het getal 108 binnen de Indiase filosofie een bijzondere symbolische betekenis. Je ziet het terug in mala’s met 108 kralen, de 108 namen van godheden en verschillende spirituele tradities.
Sommige moderne marma-opleidingen kennen daarom een bijzondere betekenis toe aan Sthapani marma, het punt tussen de wenkbrauwen dat vaak wordt geassocieerd met het ‘derde oog’. Hoewel Sthapani in de klassieke Ayurveda gewoon één van de 107 marma’s is, wordt het door sommige leraren symbolisch omschreven als ‘het 108e marma’, omdat het zou staan voor bewustzijn, intuïtie of de verbinding tussen lichaam en geest.
Vanuit anatomisch en klassiek Ayurvedisch perspectief houd ik het meestal gewoon op 107 marma’s.
Zijn marma’s hetzelfde als acupunctuurpunten?
Hier had ik het in de inleiding al over. Het antwoord is voornamelijk nee. Maar in alle eerlijkheid omschrijf ik het wel eens zo, puur uit gemak of tijdgebrek, omdat dit de bekendste vergelijking is. Beide systemen werken met specifieke punten op het lichaam, beide zijn duizenden jaren oud en beide proberen niet alleen lokale klachten te behandelen, maar kijken naar het lichaam als geheel.
Toch houdt de vergelijking daar grotendeels op:
- De Traditionele Chinese Geneeskunde beschrijft meridianen waardoor Qi stroomt. Acupunctuurpunten liggen op deze meridianen en worden met naalden gestimuleerd om de energiestroom te beïnvloeden.
- Ayurveda kent een heel ander model. Hier spreken we over onder andere dosha’s (lichaamstyperingen), dhatu’s (weefsels), srotas (kanalen), prana (levensenergie), agni (vertering) en marma’s: vitale punten gelegen en gelieerd aan al deze begrippen. Dit zijn geen andere woorden voor hetzelfde; het zijn verschillende manieren om het menselijk lichaam te begrijpen.
Interessant genoeg liggen sommige acupunctuurpunten wel opvallend dicht bij bepaalde marma’s. Toeval? Misschien. Misschien ook niet. Er zit veel overlap tussen alle gezondheidssystemen in het Midden-Oosten en Azië. In de tijd van de Silk Road werd er naast fysieke handel ook veel kennis uitgewisseld. Zo komt de polsdiagnose, die zowel in China als India verder is ontwikkeld, oorspronkelijk uit een gebied in het hedendaagse Iran/Afghanistan. Echte kennis en wetenschap verspreiden zich zodra de waarde ervan toeneemt.
Ik geloof dus dat er zeker overlap is in oorsprong, maar dat het anders is doorontwikkeld. Zeker weten doen we het niet, en dat vind ik helemaal niet erg. Niet alles hoeft tot één theorie te worden teruggebracht.
Wat heeft fascia hiermee te maken?
De afgelopen jaren is fascia uitgegroeid tot één van de meest onderzochte onderwerpen binnen de bewegingswetenschappen. Lange tijd werd het vooral gezien als ‘verpakkingsmateriaal’ rondom spieren en organen, maar inmiddels weten we dat dit netwerk veel actiever is dan gedacht.
Misschien ken je de term bindweefsel beter dan fascia. Dat is niet helemaal hetzelfde:
- Bindweefsel is een verzamelnaam voor verschillende soorten steunweefsel, zoals pezen, ligamenten, vetweefsel, kraakbeen en bot.
- Fascia is één specifiek, doorlopend netwerk van bindweefsel dat spieren, organen, zenuwen en bloedvaten met elkaar verbindt.
Wanneer je kijkt waar veel marma’s zich bevinden, valt iets op: ze liggen vaak op plaatsen waar verschillende fasciale structuren, spieren, pezen, zenuwen en gewrichten samenkomen. Betekent dat dat marma’s hetzelfde zijn als fascia? Nee. De klassieke Ayurvedische teksten beschrijven fascia niet zoals de moderne anatomie dat doet, en de fasciale wetenschap spreekt niet over prana of marma’s.
Toch zijn de overeenkomsten fascinerend. Mogelijk geeft de moderne wetenschap ons een anatomisch venster op observaties die Ayurvedische artsen duizenden jaren geleden al deden. Beide systemen kijken niet naar het lichaam als losse onderdelen, maar als één verbonden geheel.
Wat is marma therapie?
Marma therapie is een traditionele therapeutische behandelvorm binnen de Ayurveda. Daarbij worden marma’s doelgericht behandeld om specifieke lichamelijke functies te ondersteunen. Afhankelijk van de traditie kan daarbij gebruik worden gemaakt van verschillende technieken, zoals druk, massage, warmte of medicinale oliën.
Binnen India wordt marma therapie traditioneel uitgevoerd door Ayurvedische artsen die daarvoor een uitgebreide medische opleiding hebben gevolgd. Dat is ook logisch: wanneer je werkt met vitale anatomische gebieden, vraagt dat om grondige kennis van anatomie, pathologie, Ayurvedische diagnostiek én de therapeutische werking van iedere afzonderlijke marma. Het is dus veel meer dan alleen weten waar een punt zich bevindt.
En wat is dan marma massage?
Marma massage gebruikt dezelfde kennis als uitgangspunt, maar met een heel ander doel. Tijdens een marma massage worden belangrijke marma’s op een rustige en respectvolle manier meegenomen binnen een volledige Ayurvedische oliemassage. De nadruk ligt niet op het behandelen van ziekte, maar op ontspanning, lichaamsbewustzijn en het ondersteunen van het natuurlijke herstelvermogen van het lichaam.
Om de metafoor van het kruispunt en het verkeer er weer bij te pakken: je kunt het voor je zien alsof er op bepaalde drukke punten een verkeersregelaar wordt neergezet om vastgelopen verkeer vriendelijk de goede kant op te wijzen. Niet dwingend, niet om boetes uit te schrijven, maar als begeleider die even de rommel op de weg opruimt zodat het verkeer weer zelf kan doorstromen.
In marma therapie zou ik eerder zeggen dat er een hijskraan komt die de betreffende auto direct naar de plaats van bestemming tilt. Een vrij rigoureuze aanpak waarvan je heel zeker van je zaak moet zijn, en die ervaring heb je vaak pas na vele jaren klinische studie.
Daarom focus ik mij op kleine veranderingen aanbrengen in aandacht en doorstroming. Een zetje in de juiste richting geven door:
- Niet harder te drukken
- Niet meer technieken toe te passen
- Maar beter te leren voelen
Vaak merk ik dat deelnemers aan een marma massage cursus precies dát als grootste verschil ervaren. Niet dat ze ineens honderd nieuwe handgrepen leren, maar dat ze tijdens een massage veel bewuster leren waarnemen wat er onder hun handen gebeurt. Dat maakt een behandeling verfijnder en effectiever.
Waarom ik alleen marma massage (les) geef
Tijdens mijn Ayurvedische opleiding heb ik uitgebreid onderwijs gehad over marma’s en hun traditionele toepassingen. Toch heb ik er heel bewust voor gekozen om in mijn praktijk geen medische marma therapie aan te bieden. Niet omdat ik het geen interessante behandelvorm vind — integendeel — maar juist omdat ik er zoveel respect voor heb.
Binnen de traditionele Ayurveda behoort marma therapie tot het medische domein. Dat vraagt om een veel uitgebreidere opleiding dan mijn hbo-opleiding tot Ayurvedic Practitioner. Ik vind dat we als therapeuten eerlijk mogen zijn over waar onze deskundigheid begint én waar deze ophoudt. Dat zie ik niet als een beperking, maar juist als professionaliteit.
Daarom richt ik mij volledig op marma massage. Dat is ook wat ik onderwijs: hoe je marma’s veilig, respectvol en met begrip kunt integreren in een volledige Ayurvedische massage of als losstaande massagevorm. Geen lijstje met punten om uit je hoofd te leren, maar vooral leren voelen, observeren en begrijpen waarom een bepaalde aanraking op een bepaalde plaats anders kan aanvoelen.
Eigenlijk is dat ook hoe Ayurveda van oudsher werd doorgegeven: niet alleen uit boeken, maar vooral van mond tot mond en hand naar hand. Je kunt honderd keer lezen waar een marma zich bevindt, maar pas wanneer je het zelf onder je vingers begint te herkennen, krijgt de theorie betekenis.
Misschien is dat uiteindelijk wel wat marma’s voor mij zo bijzonder maakt: niet dat het mysterieuze punten zouden zijn of dat ze alle antwoorden bevatten, maar dat ze je uitnodigen om met meer aandacht, nieuwsgierigheid en verwondering naar het menselijk lichaam te kijken.
Wil je dit zelf ervaren of leren?
- Boek een ontspannende marma massage in de praktijk.
- Ontdek meer diepgang via de marma massage cursus.