Deze blog gaat over het balanceren van een te snelle spijsvertering, een pitta die te hoog is, ook wel tikshna agni Deze blog gaat over het balanceren van een te snelle spijsvertering, een Pitta die te hoog is, ook wel Tikshna Agni genoemd. De drie belangrijke elementen die we gebruiken om dat te corrigeren zie je in de titel van deze blog. De eerste twee klinken vast logisch, dat zou voor iedereen moeten gelden denk je vast. De laatste – no curry – zou je misschien wat verbazen, als je doorhebt dat je op een Ayurvedische (lees: Indiase gezondheidsleer) blog zit. No worry, ik ga het je uitleggen.
Basisprincipes: Dosha’s en spijsverteringskwaliteit
Om de Ayurvedische kijk op een te snelle spijsvertering te begrijpen, heb je een beetje basiskennis nodig. We onderscheiden drie verschillende lichaamstypes, ook wel dosha’s genoemd:
- Vata: gaat over vermindering. Bijvoorbeeld minder haar, minder gewicht, minder routine (wel meer creativiteit en impulsiviteit), flexibel, beweeglijk, weinig fysieke blokkades.
- Pitta: is vooral intens. Vurig, doelgericht en scherp.
- Kapha: gaat over vermeerdering. Dus veel/dik lichaamshaar, letterlijk/figuurlijk dikke huid, grote ogen, volle lippen, komt makkelijk aan.
Daarnaast onderscheiden we vier typen spijsverteringskwaliteit (Agni):
- Samagni: perfect in balans
- Mandagni: te langzaam
- Tikshna agni: te snel
- Vishama agni: onregelmatig
In deze blog gaan we het hebben over Tikshna Agni; in de toekomst komen Mandagni en Vishama Agni ook aan bod.
Pitta & Tikshna Agni: de vurige spijsvertering
Tikshna Agni zien we voornamelijk bij Pitta’s of Vata’s, maar met name bij Pitta. Het is de typische pitta spijsvertering. Pitta staat voor de elementen vuur en water. In het geval van een Pitta uit balans — of een te scherpe spijsvertering — heeft het vuur teveel de overhand.
Je kan een vurige geest hebben, een vurig hart, maar ook een vurige ontlasting. Allemaal typisch Pitta:
- Ze zijn zo scherp dat ze slecht kunnen delegeren, omdat ze denken dat ze het zelf beter kunnen vanuit hun perfectionisme.
- Ze kunnen je aanbidden met elke cel in hun lichaam, waarbij het vuur van hun hart hun zicht vertroebelt, maar je na een misstap ook zo het huis uit branden.
- Stiekem houden ze erg van Pitta-verhogende voeding zoals pittig eten, gefermenteerde producten, koffie en alcohol. Dit resulteert al snel in een vurige ontlasting (diarree, dunne poep, te vaak per dag).
Het is niet makkelijk om Tikshna Agni te corrigeren eerlijk gezegd. Waar we voornamelijk kruiden gebruiken in de Ayurveda om iemands gezondheid te verbeteren, moet je bij Tikshna Agni juist erg oppassen hiermee. Het is vooral een kwestie van dingen niet doen. En dat is lastig voor Pitta’s die juist veel doen en intens willen leven.
Drie pijlers voor herstel
1. No Worry
Dit gedeelte gaat over loslaten. Pitta’s kunnen moeilijk loslaten, waardoor ze zich veel op de hals (en in hun geest) halen. Denk aan sterke rechtvaardigheidsgevoelens, activisme, niet kunnen delegeren en dus teveel zelf doen (of niet om hulp vragen vanwege trots), perfectionisme en de confrontatie opzoeken.
Wat ik deze mensen het meeste gun en toewens is een lange stevige knuffel, een hand op hun hart, een hangmat en een kokosnoot met een rietje erin. Het leven is niet perfect, het leven is niet eerlijk, andere mensen zijn ook niet perfect. Maar je woont in Nederland en zal echt niet zomaar op straat belanden als je even loslaat, dus laat het maar even voor nu.
Makkelijker gezegd dan gedaan als je een echte Pitta bent. Echter hangen no worry, no hurry en no curry erg sterk met elkaar samen. Het is lastig om maar één van de drie aspecten aan te pakken, want ze beïnvloeden elkaar direct.
2. No Hurry
De dosha met gemiddeld het scherpste intellect is Pitta. Ze snappen dingen sneller en verwachten dat anderen dat ook doen. Ze hebben dus altijd meer haast dan anderen. Ook plannen ze veel op een dag, omdat ze relatief veel aankunnen en van intensiteit houden. Ze sporten veel, maken snel spiermassa aan en kunnen zelfs sportverslaafd raken.
Alles wat ze doen is intens: hun dagindeling, de hoeveelheid sport, of de dingen die ze leuk vinden. De dagen van dit soort mensen stromen vol, en voor je het weet rennen ze van de ene afspraak naar de ander, om even snel tussendoor nog te gaan hardlopen en vervolgens hard te rennen naar de trein voor een andere belangrijke meeting.
Als je meer loslaat (no worry), ontstaat er vanzelf minder beweging en haast (no hurry).
De wereld vergaat niet als je die extra taken die je baas bij je neerlegt volgens afspraken gewoon weigert. Ook als het niet extra is, maar je het eigenlijk niet aankan: ook dan mag je weigeren zonder een klus kwijt te raken of een afdelingsoorlog te ontketenen. Sporten mag ook echt wat minder, want je lichaam heeft al genoeg beweging en vuur.
Laat gewoon los wat je hebt gedelegeerd. Het zal misschien minder perfect zijn dan als jij het had gedaan, maar je collega’s zijn niet voor niets aangenomen op bepaalde competenties: ze kunnen het heus wel! Kies voor minder afspraken, meer rust tussendoor en laat een slechte opmerking of confrontatie eens rusten. Het is uiteindelijk beter voor je gezondheid.
3. No Curry
I’m sorry, maar kruidige curry’s mogen echt worden verbannen – voor een tijdje op zijn minst. Als ik voor mezelf spreek (ook Pitta) betekent het voedingspatroon dat bij mij het beste past dat ik alles dat het eten prikkelend maakt moet weglaten. Ik houd van zout, zuur en pittig: lekker prikkelende smaken. Knoflooksoep met wat bieslook en citroen, mmmm! Jammer, dat mag dus even niet!
Zoet eet ik ook wel af en toe, maar voornamelijk zout, zuur, pittig en gefrituurd eten. Ga maar eens kijken wat er gebeurt als je olie op het vuur gooit: dat vuurtje vanbinnen gaat alleen maar harder branden.
Wat mag je dan wél eten?
Hollandse pot en Hollandse groenten! Denk aan:
- Aardappel
- Bloemkool
- Broccoli
- Wortel
- Linzen
- Erwtjes
- Spinazie
Kortom: groene, verkoelende, luchtige voeding. Wel bereid/warm gemaakt, maar niet als gefrituurde aardappel of bloemkool pakora’s. Gelukkig hebben we ook nog stomen. Dit maakt een wereld van verschil omdat je de puurheid beter proeft en minder behoefte hebt aan sterke smaakversterkers.
Geschikte kruiden en smaakmakers voor Pitta:
- Kurkuma
- Koriander
- Peterselie
- Komijn (een klein beetje)
- Venkel
- Granaatappel
- Saffraan
- Vanille
- Kardemom
- Rietsuiker & Stevia
- Soms ook zoethout, honing en kokos (persoonlijk afhankelijk)
Vermijd gefermenteerde en grijpte producten
Belangrijk is ook dat mensen met Tikshna Agni oude, gerijpte, gefermenteerde of probiotische producten even laten staan. Dit zijn middelen die we normaal aangrijpen om de stoelgang op gang te brengen, maar die is bij Pitta juist al te actief.
Laat dit tijdelijk staan:
- Kaas, yoghurt, kwark, karnemelk, kefir
- Kombucha en alcohol (ook alcoholvrije varianten)
- Desembrood en gisting deeg
Uitzonderingen op kaas: Mozzarella, Indiase paneer en huttenkäse. Deze zijn niet gerijpt, gegist of verrijkt met veel zout, dus die kunnen wel.
Praktische maaltijdinspiratie voor Pitta
Er blijft echt nog genoeg over! Je zal alleen even wat minder prikkelend moeten eten en minder prikkels moeten aantrekken.
- Diner: Aardappels gestoomd in de schil, of uit de oven met wat rozemarijn en geroosterde venkel.
- Ontbijt: Een lekker zoet ontbijt van havermoutpap met kardemom, saffraan, vanille, pistache en honing.
- Drankje: Een kopje cichorei koffie ernaast voor dat gewenste bittertje in de ochtend.
Zo is Hollandse pot of gestoomde groenten relatief een stuk simpeler en minder tijdrovend om te maken. Dat geeft je alweer less to hurry, en al met al een stuk minder worry.
Twijfel je over jouw specifieke balans of wil je weten of er bijvoorbeeld toxines in het spijsverteringskanaal spelen? Maak dan gerust een afspraak voor een consult. Dan kijken we exact wat jouw lichaam nodig heeft om het vuur weer rustig te laten branden.
Namaste!